بلوغ زودرس
تعریف بلوغ زودرس
بروز علایم بلوغ قبل از 8 سالگی در دختران و قبل از 9 سالگی در پسران بلوغ زودرس اطلاق میشود. البته در نژادهای مختلف این اعداد کمی متفاوت میتواند باشد و امروزه سن شروع بلوغ در دنیا پایینتر آمده است. بطور کلی بلوغ زودرس در دختران شایعتر است.
علائم بلوغ
- در دختران: جهش رشد قد ناگهانی، بزرگ شدن سینه (که اغلب جرو اولین نشانه هاست)؛ بندرت عادت ماهانه و رویش موهای تناسلی و زیر بغل.
- در پسران: رشد بیضهها، آلت تناسلی و کیسهی بیضه؛ رویش موهای تناسلی و زیر بغل، بروز سایر صفات ثانویه جنسی (آکنه، پوست چرب، رویش ریش و سبیل و در نهایت بم شدن صدا و جهش قدی)
انواع بلوغ زودرس
- بلوغ زودرس مرکزی علت شایعتر بلوغ زودرس می باشد و به سبب ترشح زودهنگام هورمونهای جنسی از غده هیپوفیزمی باشد.
- بلوغ زودرس محیطی یا بلوغ زودرس کاذب، ناشی از ترشح زودرس هورمونهای استروژن و تستوسترون از تخمدانها، بیضهها، غدد آدرنال یا کم کاری شدید تیرویید و سایر علل میباشد.
پیامدهای بلوغ زودرس
- کوتاهی قد
بلوغ بسیار زودرس با شروع قبل از 6 سالگی و سن استخوانی بسیار پیشرفته تر نسبت به سن تقویمی می تواند در نهایت باعث بسته شدن زودرس صفحه رشد و کوتاهی قد شود. - مشکلات روحی و رفتاری
مشکلات روحی و رفتاری ناشی از بلوغ زودرس در بیمار و خانواده و در معرض آسیبهای اجتماعی قرار گرفتن. عادت ماهانه برای دختران ۹ ساله و کوچکتر یا کسانی که دچار تأخیر رشد شدهاند، میتواند نگرانکننده باشد. - سایر خطرات
احتمال افزایش اندک خطر ابتلا به سرطان سینه در مراحل بعدی زندگی.
بررسی
با انجام آزمایشات هورمونی، عکس استخوانی (تعیین سن استخوانی)، سونوگرافی (سایز رحم وتخمدانها ) و گاهی تست تحریک هورمون جنسی در خصوص نوع درمان تصمیم گیری میشود.
درمان
بسته به نوع بلوغ زودرس درمانهای اختصاصی خوراکی ، تزریقی و گاها جراحی لازم است.
بلوغ دیررس
تعریف بلوغ دیررس
عدم بروز علایم بوغ و صفات ثانویه جنسی بعد از 12 سالگی دختران و 14 سالگی پسران، یا تاخیر در پیشرفت منطقی مراحل بلوغ را بلوغ دیررس گویند که در پسران شایعتر و نیازمند بررسی میباشد.
مشکل بلوغ دیررس ممکن است در تخمدان، بیضه و یا در قسمتهایی از مغز که در ارسال هورمون به آنها دخیل هستند (هیپوتالاموس و هیپوفیز)، رخ دهد. این دو نوع مشکل را هیپوگنادیسم اولیه و ثانویه مینامیم.
انواع بلوغ دیررس
- هیپوگنادیسم اولیه: نقص اولیه درغدد جنسی (بیضه و تخمدان) که باعث عدم ترشح کافی هورمونهای جنسی (تستوسترون و استرادیول) می شود. علل این نقص شامل: مشکل کروموزومی، اختلالات خود ایمنی، سابقه پرتودرمانی و شیمی درمانی، عفونتها، جراحی.
- هیپوگنادیسم ثانویه (مرکزی): نقایص محور هیپوتالاموس و هیپوفیز در مغز که باعث کمبود هورمونهای تنظیم کننده عملکرد گنادها می شود. علل این نقص شامل: تاخیر بلوغ سرشتی، اختلالات ژنتیکی، ناهنجاریهای کروموزومی بیماریهای مزمن (تالاسمی،نارسایی شدید کلیه و کبد و ...)، مصرف داروها (شیمی درمانی و ...) و تومورهای مغزی.
درمان
با تشخیص علل مطرح شده بر اساس آزمایشات و بررسیهای رادیولوژیک درمان مناسب صورت میگیرد. در موارد تاخیر بلوغ سرشتی با صبر کردن و حداقل درمانهای هورمونی تحریک کننده بلوغ مشکل برطرف میشود.