
دیابت
ورزش و دیابت
فعالیت های ورزشی مداوم متناسب با سن و وضعیت بدنی بطور کل بر بهبود کنترل قند خون و سلامت روحی و جسمی (وزن، چربی، فشار خون) فرد مبتلا به دیابت و همچنین جلوگیری از عوارض قلبی عروقی و حتی تا حدودی کاهش دوز داروهای خوراکی دیابت و انسولین هم کمک کننده است.
- قویا همراه داشتن کارت شناسایی دیابت حین ورزش پیشنهاد می شود.

بطور کل انجام ورزشهای هوازی (پیاده روی، دویدن آهسته، طناب زدن، رقص، شنا و دوچرخه سواری ) سبک یا با شدت متوسط بصورت حداقل یکروز در میان نیم ساعته، قویا توصیه می شود. البته در صورت کنترل بودن دیابت منعی جهت ورزشهای رقابتی و حرفه ای نیست.
با توجه به فعالیت زیاد تر عضلات پا و دست حین ورزش که می تواند باعث افزایش جذب انسولین و خطر بروز هیپوگلیسیمی شود، پیشنهاد می شود تزریق وعده انسولین قبل از ورزش به ناحیه شکم صورت گیرد..
احتمال افت قند حین ورزش، بلاغاصله بعد ورزش وحتی تا 6-8 ساعت پس از ورزش وجود دارد، به همین علت مراقب افت قند خون (با کنترل مکرر قند خون) حین خواب در مواردیکه ورزش شدید عصرگاه داشته اید باشید.
اگر قصد انجام ورزش سنگین بیش از 1 ساعت ( مسابقه) دارید برای جلوگیری از افت قند، میزان تجویز انسولین کوتاه اثر وعده غذایی قبل ار ورزش را تا 20% کاهش دهید.
پیاده روی کوتاه مدت بعد از غذا یا عصرانه، بر بهبود سوخت و ساز بدن و کنترل پیک قند بعد غذا کمک میکند.
مراقب کم آب شدن بدن بخصوص در ورزشهای طولانی مدت باشید و پیشنهاد می شود قبل و حین ورزش(هر نیم ساعت) آب استفاده شود و در صورت افت قند ار نوشیدنی های شیرین حاوی قند و کمی نمک استفاده شود.
موارد منع ورزش: آسیب عروق چشم کنترل نشده ناشی از دیابت، مشکل قلبی عروقی کنترل نشده، مشکل کلیوی کنترل نشده،
اگر قند خون بالای 250 باشد بهتر است کتون ادرار بررسی شود (نمونه آزمایش ادرار یا با نوار تست ادرار) که اگرکتون مثبت باشد به علت احتمال افزایش هورمونهای ضد انسولین در بدن (کورتون، هورمون رشد، اپی نفرین و گلوکاگون) حین ورزش بهتر است ورزش نشود، اگر قند خون بالای 300 باشد پس از کنترل شدن قند فرد قادربه ورزش است.
اگر قند خون کمتر از 80 باشد با خوردن نوشیدنی و غذاهای پر کربوهیدرات قند را به حدود 100 برسانید وسپس ورزش شروع شود.
تغذیه در دیابت

توصیه های غذایی برای کنترل قند خون
از آن جا كه غذا خوردن منظم نقش بسزایی در تنظیم قند خون دارد، لذا توصیه می شود كه وعده های غذايی خود را به صورت 3 وعده اصلی و 2 - 3 میان وعده و به صورت کم حجم استفاده كنید. هر 3 ساعت یكبار یك وعده یا میان وعده غذایی میل کنید.
- هیچ یك از وعده ها یا میان وعده های غذایی خود را حذف نكنید.
- اگر مبتال به اضافه وزن و چاقی هستید، با ورزش و تغذيه مناسب، نه تنها می توانید وزن خود را به حدمطلوب كاهش دهید، بلکه به كنترل مناسب قند خون خود كمک می كنید.
- غذای خود را به صورت كامال جويده و به آرامی میل كنید.
- غذای خود را در ظروف كوچکتر و به میزان كمتر میل نمائید.
- روزانه به اندازه كافی 6 تا 8 لیوان، مایعات بدون شیرینی مانند آب بنوشید.
- از مصرف مواد غذایی سرخ شده اجتناب کنید.
- نحوه طبخ غذاها ترجیحا بايد به صورت بخارپز، فرپز، آبپز، كبابی باشد و يا تفت داده شوند.
- مغزهايی همچون گردو، بادام، بادام زمینی، پسته و ... نیز همانند انواع روغن ها ، در گروه چربی ها قرار میگیرد. به شرط آن كه در مصرف اين مغزها زياده روی نکنید، می توانید اين مواد غذايی را جايگزين روغن مصرفی خود كنید.
- نان های سبوس دار مانند سنگک، بربری سنتی يا تافتون سبوس دار مصرف كنید.
- برنج مصرفی خود را ترجیحاً به همراه حبوبات مانند عدس پلو، لوبیا پلو و ... میل نمائید.
- چنانچه با مصرف حبوبات مشكل خاصی ندارید، یك روز در میان نوعی از انواع آن را در یكی از وعده های غذایی صبحانه، ناهار یا شام میل کنید.
- حتی الامکان از مصرف ماكارونی دم كرده كاملا نشاسته ای پرهیز كنید.
- از مصرف سیب زمینی آبپز و يا تنوری اجتناب كنید.
- در صورت عدم احساس سیری در هر وعده یا میان وعده، می توانید از سبزیجات و صیفیجات بیشتری استفاده كنید.
- به همراه هریك از وعده های اصلی غذایی، مقدار زیادی سبزی ترجیحا به صورت تازه و خام مصرف کنید.
- هیچ گونه محدودیتی برای مصرف سبزیجات برای شما وجود ندارد.
- از مصرف مواد غذايی زير اجتناب و آن ها را از لیست خريد خود حذف كنید:
انواع شیرينی جات و قندهای ساده، شکالت و انواع دسرها حلوا، كیک،مسقطی و... ،انواع سوسیس، كالباس، خیارشور، شوريجات، سس مايونز، كره، خامه، سرشیر، روغن جامد، چیپس، پفک، فالوده، بستنی ، آب میوه های صنعتی و نوشابه. - در صورت تمايل می توانید از فهرست جانشین های غذایی برای افزايش تنوع در رژيم غذايی روزانه خود استفاده كنید.
فهرست جانشینهای غذایی
هرواحد از گروه نان ، غالت و مواد نشاسته ای شامل 30گرم نان معادل يک كف دست نان سنگگ يا بربری يا 2 كف دست نان لواش/بازاری يا 3 قاشق غذاخوری سر پر برنج يايک سوم لیوان ماكارونی پخته يا 2 عدد بیسکويت ساقه طاليی يا نصف لیوان حبوبات پخته لوبیاچیتی، عدس، نخود، لپه و... يا نصف لیوان از سیزيجات نشاسته ای نظیر باقال سبز، ذرت، نخودفرنگی وسیب زمینی است.
هر واحد از گروه گوشت شامل 30 گرم گوشت معادل يک قوطی كبريت از هر يک از انواع گوشت يا يک سوم سینه يا نصف ران مرغ كوچک يا يک قوطی كبريت پنیر يا 1 عدد تخم مرغ يا دو عدد سفیده تخم مرغ می باشد.
هر واحد از گروه شیر و لبنیات شامل 1 لیوان شیر يا ماست كم چرب يا دو لیوان دوغ كم چرب يا نیم لیوان كشک است.
هر واحد از گروه سبزيجات غیر نشاسته ای شامل 1 لیوان از هريک از انواع سبزيجات خام سبزی خوردن، كاهو، سالاد و ... يا نصف لیوان از هر يک از انواع سبزيجات پخته كدو/ بادمجان، كرفس ، لوبیا سبز و ... يا نصف لیوان آب سبزی ها مانند آب گوجه فرنگی و ... می باشد.
هر واحد از گروه چربی ها شامل 1 قاشق مرباخوری روغن مايع يا 2/5 عدد گردو يا 6 عدد بادام يا 9 عدد پسته يا 13 عدد بادام زمینی يا 1 قاشق غذاخوری كنجد يا مغز تخمه كدو/آفتابگردان يا 13 عدد زيتون سبز كوچک است.
هر واحد از گروه میوه معمولا شامل 1 عدد میوه متوسط می باشد؛ پرتقال، لیمو شیرين، سیب، نارنگی، خرمالو، هلو، شلیل و كیوی 1 عدد متوسط يا گلابی، انار و گريپ فروت نصف میوه يا يک لیوان هندوانه قاچ شده يا يک چهارم طالبی كوچک، 11 حبه انگور، 12 عدد گیلاس، 0/4 لیوان شاه توت يا آلبالو، يک لیوان توت فرنگی يا تمشک، 1 عدد خرمای خشک يا 2 عدد خرمای مضافتی، 2 عدد انجیر متوسط، يا يک چهارم
لیوان انواع میوه خشک شامل انواع برگه ها، كشمش و ... يا نصف لیوان آب میوه طبیعی و تازه مانند آب پرتقال و يا آب سیب است.
از مصرف همزمان واحدهای میوه ها پرهیز نمائید و میوه ها را ترجیحاً به صورت کامل و با پوست میل نمايید.
حتی االمکان از مصرف میوه های شیرين شامل انگور عسکری، موز، خرما، زردآلو شیرين، خربزه، انجیر و هندوانه پرهیز كنید.
در صورت تمايل به مصرف میوه های شیرين، تنها مجاز به مصرف يکی از واحدهای میوه (از 1 واحد میوه توصیه شده در روز) هستید.
ساير میوه ها، میوه های غیرشیرين نامیده می شوند كه مصرف آن ها به میوه های شیرين ترجیح داده می شود.
میان وعده ها بهتر است: 1 عدد میوه غیر شیرین به همراه نیم تا یك لیوان شیر یا ماست يا 1 عدد میوه غیر شیرین به همراه 1 تا 2 واحد از مغزها باشد.
مزایای استفاده از پمپ انسولین

در مخزن پمپ فقط از انسولین کوتاه اثر استفاده می شود که اوج اثر قابل پیش بینی 1 تا 1/5 ساعته دارد و قابلیت تجویز دوزهای متغیر بر اساس میزان کربوهیدرات مصرفی و شدت فعالیت ورزشی را دارد.
زمان تعویض ست و محل تزریق پمپ انسولین هر 3 روز یکبار است که نسبت به تزریقات مکرر قلمهای انسولین (4 بار یا بیشتر در روز) راحت تر می باشد بخصوص در افرادی که ترس (فوبیا) تزریق دارند.
فناوری پمپ های انسولین امکان تجویزانسولین در دوزهای دقیق و بسیار کم را فراهم می کند که میزان دقت این روش به مراتب بیشتر از تزریق انسولین با سرنگ است. این قابلیت به خصوص در نوزادان نارس با وزن کم تولد و شیرخوارن مبتلا به دیابت، بیماران درمرحله ماه عسل که در معرض افت قند با حداقل دوز انسولین هستند و بیماران با حساسیت به بالا به انسولین کمک کننده می باشد.
در افردی که به هر دلیلی برنامه زمانی خواب و بیداری متغیر(شیفت کاری شبانه) یا غذا خوردن غیر قابل پیش بینی دارند،پمپ احتمال کنترل بهتر قند را میدهد.
کنترل نوسانات قند حین خواب و اوایل صبح با توجه به ترشح هورمونهای ضد عملکرد انسولین (کورتون، هورمون رشد) با برنامه های متنوعی که می توان به انفوزیون پمپ انسولین داد، راحت تر می باشد.
با بهبود کنترل نوسانات قند خون می توان از عوارض دیابت بهتر پیشگیری کرد.



